wewarmenop.nl
maakt klimaatstudies toegankelijk


Zoek in verzameling van 6578 wetenschappelijke publikaties over klimaatonderzoek die met één klik zijn in te zien.



Tip: ga voor 'klimaatdiscussie' en verdere inhoudelijke informatie naar de website Klimaatverandering

Actueel:

WMO Statement on the state of the global climate in 2018
State of the Climate shows accelerating climate change impacts

World Meteorological Organization (WMO), 28-03-2019 download

UN GEO6 - Global Environment Outlook 6
Healthy Planet - Healthy People
UN Environment, 04-03-2019 download

Carbon Tax and Dividend 2019
How to win public support for a global carbon tax
Nature, 17-01-2019, p.289-291 download

Global Risk Report 2019
Published against a backdrop of worrying geopolitical and geo-economic tensions. If unresolved, these tensions will hinder the world’s ability to deal with a growing range of collective challenges, from the mounting evidence of environmental degradation to the increasing disruptions of the Fourth Industrial Revolution.
World Economic Forum (WEF), 15-01-2019 download

The Lancet Countdown report 2018
Health and Climate change: shaping the health of nations for centuries to come
The Lancet, 8-12-2018, p.2479-2514 download

Global Carbon Budget Report 2018
Yearly assessment of global CO2 emissions and sinks
Final version, 05-12-2018 download

UN Emission Gap Report 2018
The gap between the Paris Agreement and what is accomplished thus far
Executive Summary download
Full Report download


IPCC Special Report on Global Warming of 1.5ºC ('SR15')
Summary for Policymakers of IPCC Special Report on Global Warming of 1.5ºC approved by governments
Summary for Policymakers download
Full report download

The costs of climate inaction
A new analysis breaks down the likely social cost of carbon emissions by country, and should make unhappy reading for politicians
Editorial Nature 27-09-2018 download

Valuing climate damages at the country level
Nature Climate Change 24-09-2018 download

Country-level social cost of carbon
Nature Climate Change 24-09-2018 download


Hoeveel kooldioxide zit er in atmosfeer, waar komt het vandaan en waar blijft het?

Hieronder een animatie van het kooldioxide(CO2)-gehalte in de atmosfeer gedurende de afgelopen 800 duizend jaar. Dit was tijdens de IJstijden onder 200 ppm en bleef tijdens de Interglacialen onder 300 ppm. De mensheid heeft tot 1970 geen hoger (CO2)-gehalte meegemaakt dan 325 ppm. Sinds het einde van de laatste IJstijd (ongeveer 10 duizend jaar geleden) was er van een globale opwarming of afkoeling van meer dan een graad geen sprake. Door de in 50 jaar sterk toegenomen CO2-uitstoot dreigt nu een ongekend snelle opwarming van het aardoppervlak, met een snelheid die in de geologische geschiedenis van de Aarde uniek is.


Bron: National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), USA      Refs: Rubino, MacFarling Meure, Neftel, Petit, Siegenthaler, Lüthi



NOAA Carbon Tracker houdt bij waar het CO2 blijft dat door het verstoken van fossiele brandstoffen (beige in het plaatje hieronder) en door bosbranden (rood) in de atmosfeer komt. Deze gegevens worden jaarlijks verzameld en gepubliceerd in het kader van het Global Carbon Project (GCP) op basis van het meest recente wetenschappelijk onderzoek.

De uitstoot van CO2 door het gebruik van fossiele brandstoffen over de 10 jaar van 2007 t/m 2016 kon met een nauwkeurigheid van 5% worden berekend uit de internationale energiestatistieken. Deze uitstoot bedroeg gemiddeld 9,4 GtC of 34 GtCO2 per jaar. [Gt = gigaton = Pg = petagram; C = koolstof; CO2 = kooldioxide; 1 GtC = 3,664 GtCO2]

De hoeveelheid van de CO2-uitstoot die jaarlijks in de atmosfeer achterblijft kon met een nauwkeurigheid van ±2% worden berekend uit de CO2-metingen die wereldwijd worden gedaan. Over dezelfde periode was dat gemiddeld 4,7 GtC of 17 GtCO2 per jaar. [1 ppm stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer komt overeen met 2,12 GtC of 7,8 GtCO2].

Wat telt voor de globale opwarming is wat er aan CO2 in de atmosfeer achterblijft, en die hoeveelheid is met een nauwkeurigheid van een paar procent bekend.

Hoewel daardoor ook nauwkeurig (±5%) bekend is welk deel van de CO2-uitstoot werd opgenomen door het aardoppervlak (47 GtC of 172 GtCO2 over 10 jaar), bestaat er nog veel onzekerheid over de vraag waar deze CO2 precies bleef. Met name is nog niet nauwkeurig bekend hoe die CO2-opname is verdeeld over de verschillende 'sinks' op het land (149 miljoen km²) en in de wereldzeeën (361 miljoen km²). De trend van de laatste jaren in dit NOAA-plaatje is een netto afname van de hoeveelheid CO2 die door het landoppervlak wordt opgenomen en een netto toename van de hoeveelheid CO2 die jaarlijks in de atmosfeer achterblijft (de zwarte kruisjes).


Bron: NOAA Carbon Tracker

Mogelijk werd het aandeel dat wordt opgenomen door het landoppervlak (met name door bossen) in het verleden overschat en is de opname door de oceanen belangrijker dan eerder verondersteld.



Het rapport Global Carbon Budget 2017 dat in maart 2018 uitkwam, liet zien dat de netto CO2-opname door de oceanen (2,4 GtC of 8,8 GtCO2 gemiddeld per jaar) waarschijnlijk groter was dan de CO2-opname door het landoppervlak. Die laatste werd deels teniet gedaan door de eveneens door mensen veroorzaakte CO2-uitstoot door 'veranderd landgebruik'. Ofwel door uitbreiding van het door mensen gebruikte landoppervlak ten koste van natuur. Plantages houden minder koolstof vast dan oerbos en de vervanging gaat gepaard met houtkap en bosbranden. De netto CO2-opname door het landoppervlak komt daarmee op 1,7 GtC of 6,2 GtCO2 per jaar. In het 'globale CO2-budget' zit zo nog een systematische fout van 4,7-3,0+1,3-2,4 = -0,6 GtC per jaar die te wijten is aan de grote onnauwkeurigheid (20-50%) in de bepaling van de omvang van CO2-uitstoot en -opname op het land. De negatieve waarde van de 'budget imbalance' duidt op overschatting van de uitstoot ('sources') en/of onderschatting van de opname ('sinks'). Want de netto sinks moeten uitkomen op 4,7 (±0,5) GtC of 17 GtCO2 gemiddeld per jaar (Er verdwijnt geen koolstof in het niets).


Bron: Global Carbon Budget 2017, Global Carbon Project (GCP)

Fossiele brandstoffen brachten in de periode 2007 t/m 2016 jaarlijks gemiddeld 9,4 Gt koolstof of 34 Gt kooldioxide in de atmosfeer. De jaarlijkse trend is nog steeds stijgend. Na een korte afvlakking naar 36 GtCO2 steeg de jaarlijkse CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen sinds 2015 weer als gevolg van toenemende economische groei. De schijnbare daling van het totaal is het gevolg van onnauwkeurigheid in de berekende uitstoot door landgebruik.




Bron: Global Carbon Budget 2018, p.2159 Global Carbon Project (GCP)



De CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen is redelijk nauwkeurig (±0,02 GtC per jaar) af te leiden uit de energiestatistieken. De verandering van de extra uitstoot door gewijzigd landgebruik is moeilijker te bepalen. De schijnbare afvlakking van de totale uitstoot in onderstaand plaatje wordt niet bevestigd door het gemeten CO2-gehalte in de atmosfeer.


Bron: Global Carbon Budget 2018, p.2160 Global Carbon Project (GCP)

De grijze lijn aan de onderkant is het gespiegelde totaal van de CO2-uitstoot ('emissions'). Die moet gelijk lopen aan de inschatting van de totale CO2-opname ('sinks') verdeeld over zee, land en atmosfeer ('partitioning').

In april 2018 berichtte Nature dat de CO2-uitstoot in 2017 weer met 1,5% was gestegen ten opzicht van 2016. Ook de actuele gegevens van het CO2-meetstation op Hawaii (bijgewerkt tot maart 2019) laten nog geen trendbreuk zien. De jaarlijkse stijging van het CO2-gehalte is ruim 2 ppm per jaar.


Bron: NOAA Earth System Research Laboratory (ESRL)



Waarom nemen land en zee niet al het uitgestoten CO2 op, maar slechts de helft?

Waarom zit er 20% zuurstof in de atmosfeer en slechts 0,04% kooldioxide?

Waarom heeft zo'n kleine verandering van het kooldioxyde-gehalte in de atmosfeer (een extra 100 ppm = 0,01% meer) zulke vérstrekkende gevolgen?

Waarom is klimaatverandering beter te voorspellen dan het weer?

Waarom zal de opwarming van de Aarde nog honderden jaren doorgaan nadat het gebruik van fossiele brandstoffen is gestopt?

Wat zijn de te verwachten gevolgen van de snelle stijging van het kooldioxide-gehalte in de atmosfeer, en waarop is die verwachting gebaseerd?

Dit zijn een aantal vragen die zonder diepgaander kennis van de natuur en de evolutie van het leven op Aarde niet kunnen worden beantwoord. In de natuurwetenschappen is de afgelopen 50 jaar veel onderzoek verricht dat duidelijkheid heeft gegeven, oude veronderstellingen heeft ondergraven en nieuwe vragen heeft opgeworpen. Vooral de laatste decennia is de kennis van de aardgeschiedenis en het 'paleoklimaat' enorm toegenomen. De analyse van boorkernen uit de ijskappen van Antarctica en Groenland en satellietwaarnemingen hebben daar in belangrijke mate toe bijgedragen. Het idee dat er nog twijfel bestaat over de realiteit en de oorzaken van de huidige klimaatverandering berust op achterstand in kennis bij het brede publiek, de politiek en de media.

Onderstaande animatie laat de verschillende 'drijvende krachten' (forcings) achter klimaatverandering zien en hun relatieve bijdrage aan opwarming of afkoeling.


Bron: NASA

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties (UN) verzamelt de wetenschappelijke kennis over het klimaat en rapporteert daarover eens in de zes jaar.

Om de globale temperatuurstijging onder de 1,5 tot 2°C te houden, kon er volgens het laatste IPCC-rapport (2013/2014) vanaf 2016 nog maximaal 600 Gigaton kooldioxide (= 164 GtC) in de atmosfeer worden geloosd. Dat was het 'koolstof-budget' wat de wereld nog zou hebben om catastrofale gevolgen van klimaatverandering af te wenden. Een koolstofbudget dat bij de huidige trend binnen 15 jaar zou zijn opgebruikt.


Bron: Nature 29 juni 2017, p.595

Sindsdien is die inschatting van het resterende koolstofbudget veel te optimistisch gebleken en worden maatregelen om de kooldioxide-uitstoot te beperken steeds weer uitgesteld .......


Bron: Nature 6 december 2018, p.31

Om het effect van het toegenomen CO2-gehalte in de atmosfeer in voldoende mate tegen te gaan zal er (volgens de IPCC) CO2 uit de atmosfeer moeten worden gehaald. De manier waarop dit zou moeten gebeuren is nog niet op grote schaal getest, maar kost in ieder geval meer energie dan de verbranding van fossiele brandstof tot CO2 heeft opgeleverd.

Zo veel is wel duidelijk dat de kosten om koolstof uit de atmosfeer te halen een veelvoud van € 100 per ton CO2 zullen bedragen. Grootgebruikers van fossiele brandstof ("fossiele koolstof"), zoals elektriciteitsproducenten, staalfabrieken, chemische industrie, lucht- en scheepvaart, zouden belasting moeten betalen om de toekomstige kosten van het weer uit de atmosfeer halen van de geloosde CO2 te financieren. De huidige steenkoolprijs bijvoorbeeld bedraagt minder dan € 70 per ton of minder dan € 20 per ton uitgestoten CO2.

Historisch probleem is dat de (binnenlandse, binnen-europese) productie van fossiele brandstoffen door overheden juist werd gesubsidiëerd om de afhankelijkheid van import te beperken. De gigantische Groningse aardgasbel oversteeg de binnenlandse behoefte echter en werd tegen extreem lage prijzen uitverkocht aan het buitenland en aan energie-intensieve industrieën omdat Nederland vreesde het aardgas anders niet meer kwijt te kunnen raken. In begin 70-er jaren verwachtte men immers een doorbraak van kernenergie en lagere energieprijzen.

Over de prijs die de burger - als kleinverbruiker - moet betalen voor fossiele brandstoffen werd en wordt echter accijns en belasting geheven.

Om nu een brede publieke ondersteuning te krijgen voor een energie- en klimaatbeleid dat effectief de uitstoot van CO2 beperkt, zullen de grootverbruikers van fossiele brandstof niet langer gesubsidiëerd moeten worden, maar zal de prijs die zij voor fossiele brandstof betalen meer in overeenstemming moeten zijn met de werkelijk kosten die het verstoken van fossiele brandstof en het opvangen van CO2 met zich meebrengt.

Een maatregel om dit te bereiken die zowel door links als door rechts in de politiek zou moeten worden omarmd is koolstofbelasting en -dividend, een herverdeling van de kosten voor fossiele brandstoffen. Dit komt er op neer dat grootverbruikers van fossiele brandstoffen (elektriciteitsproducenten, staalfabrieken, chemische industrie, lucht- en scheepvaart) meer moeten gaan betalen voor fossiele brandstoffen via een extra koolstofbelasting ("koolstofheffing"). De opbrengst van die heffing kan grotendeels worden terugbetaald aan de burger door de energiebelasting voor kleinverbruikers te verlagen en/of door een andere algemene belastingteruggaaf ("koolstofdividend"). Een dergelijke belastingmaatregel vergt relatief weinig inzet van overheidsdienaren en stimuleert de economie. De burger kan zelf beslissen om het extra geld te besteden aan de vanzelf duurder wordende energie-intensieve producten of aan de goedkopere duurzame alternatieven.

Uiteindelijk is het absurd om nu CO2 in de atmosfeer te lozen dat er later - door onze kinderen - tegen hoge kosten weer moet worden uitgehaald. Dus de beste actie is het zo spoedig mogelijk stoppen met het verstoken van fossiele brandstoffen. Te beginnen met steenkool, dan aardolie en tenslotte aardgas. Omdat in die volgorde de CO2-uitstoot het snelste wordt teruggedrongen.


Voor reacties, commentaar en tips, graag een mailtje aan  info@wewarmenop.nl